Van S.O.L. tot Cereol: een korte geschiedenis

Na jaren van leegstand krijgt de Utrechtse Cereolfabriek eindelijk een nieuwe bestemming. Deze zomer wordt het rijksmonument aan de Kanaalweg geopend als cultureel centrum voor de bewoners van de wijken Lombok en Oog in Al. Op de plek waar straks kinderen naar school gaan en danslessen kunnen volgen, waar hun ouders ‘s avonds naar het koor gaan en waar opa en oma genieten van een kop koffie, werd ruim honderd jaar geleden de Stichtse Olie- en Lijnkoekenfabriek geopend. Een fabriek met een bijzondere geschiedenis.

Eind negentiende eeuw had het gebied rondom Oog in Al langs de Leidsche Rijn een belangrijke industriële functie voor Utrecht. Toen in 1892 het Merwedekanaal werd geopend ontstond er een belangrijke vaarroute tussen Amsterdam en de grote rivieren in het zuiden van Nederland die dwars door Utrecht ging. Om deze reden vestigden veel fabrieken zich langs het kanaal. Eén van de eersten was de Stichtse Olie- en Lijnkoekenfabriek (SOL) die in 1908 door de Stichtse Boerenbond opgericht werd om olie te winnen uit lijnzaad.

Tikkende tijdbom in de wijk
Ondertussen blijft de stad zich uitbreiden en wordt er begin jaren twintig besloten om van Oog in Al een woonwijk te maken. Het resultaat is dat de SOL als een eiland tussen de rijtjeshuizen staat. De eerste jaren was dit geen probleem, maar wanneer er in 1951 wordt besloten om over te stappen op sojabonen in plaats van lijnzaad verandert de zaak. Om olie uit soja te verkrijgen, moeten er chemicaliën overheen gegoten worden. Het afval wat hier vanaf komt en opgeslagen moet worden heet hexaan en werd opgeslagen op het fabrieksterrein. Hexaan is zeer ontvlambaar en toen de productie van de olie in de loop van de tijd verzesvoudigde, was er ruim 200.000 liter hexaan opgeslagen op het fabrieksterrein.

Voor de buurtbewoners die in die periode in Oog in Al kwamen wonen was dit een reden om zich zorgen te maken. Niet alleen het explosiegevaar, maar ook de enorme stank maakte dat er steeds meer weerstand kwam tegen de fabriek, die inmiddels overgenomen was door het Franse Cereol. Na jaren protest besluit de gemeente in 2001 om de fabriek uit te kopen voor een bedrag van 37 miljoen gulden. Op 1 mei 2002 sloot de Cereolfabriek voorgoed de deuren.

Leegstaand rijksmonument
Een jaar vóór de sluiting, in 2001, werd het gebouw tot rijksmonument verklaard. De gemeente zat na de uitkoop dus vast aan een gebouw waar ze niets aan mochten veranderen. De indeling was erg ondhandig, omdat het hoofdgebouw bestond uit allemaal graanzolders. Jarenlang stond het gebouw leeg, zonder duidelijk bestemmingsplan. Daar kwam verandering in toen er in 2008 brand uitbrak. De hele binnenkant van de fabriek werd opgeslokt door het vuur, maar het skelet bleef gelukkig intact. Verbouwingen konden beginnen en in september 2014 zal wijkcultuurcentrum De Cereolfabriek officieel geopend worden. Hier gaat onder andere Het Wilde Westen in. Oprichtster Dorothe Lucassen vertelt hieronder hoe het is om in zo’n historisch gebouw te komen.

De S.O.L. in 1948, vóór de overstap op sojabonen:

Foto: Utrechts Archief
Foto: Utrechts Archief

De geschiedenis in beeld:

Ook interessant voor je:

2 thoughts on “Van S.O.L. tot Cereol: een korte geschiedenis

  • 15 maart, 2014 at 18:15
    Permalink

    Dit soort gebouwen kunnen zoveel beter gebruikt worden. Ze zouden een voorbeeld moeten nemen aan de VanNelle fabriek in Rotterdam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.