‘Soldaten op de Dom’ Utrechtse herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog

Nederland wordt gemobiliseerd, vele mannen moeten naar het front en worden op strategische plaatsen gelegerd. Zo ook in en rond Utrecht. Ja, Nederland bleef gelukkig neutraal en dat scheelde heel veel ellende. Dat betekent echter niet dat er totaal geen moeilijkheden waren in Nederland en Utrecht.

Britse wervingsposter "Kitchener-leete" by Alfred Leete. Licensed under Public Domain via Wikimedia Commons
Britse wervingsposter
“Kitchener-leete” by Alfred Leete. Licensed under Public Domain via Wikimedia Commons

‘De neutraliteit van Nederland is niet goed voor de bekendheid van de Eerste Wereldoorlog’, vertelt Cornelis van der Bas, de curator van Huis Doorn. Mensen denken namelijk dat neutraliteit betekent dat de periode van de Eerste Wereldoorlog saai is. ‘Dat is niet zo, want de Eerste Wereldoorlog heeft heel veel betekend voor de kaart van Europa, en heeft enorme technische ontwikkelingen teweeg gebracht.’ In de landen die betrokken waren bij de Eerste Wereldoorlog is het al langer duidelijk wat die verschrikkelijke tijd teweeg heeft gebracht. In Nederland en de landen die niet in die grote oorlog betrokken zijn dringt dit pas later door.

Het grootste monument van Nederland is niet voor niets het Belgenmonument bij Amersfoort. Dit monument was een dank van onze zuiderburen voor de opvang van honderdduizenden Belgische vluchtelingen. In totaal trokken er in die tijd meer dan een miljoen vluchtelingen van verschillende nationaliteiten naar Nederland. Dat zette uiteraard een enorme druk op de Nederlandse samenleving, die destijds uit 6 miljoen mensen bestond.

Schaarste
Die druk vertaalde zich in schaarste. Dit kwam niet alleen door de vluchtelingen, maar ook doordat Nederland nauwelijks kon handelen met zijn buurlanden. Wij moesten de neutraliteit behouden dus handel zou heulen met de vijand kunnen betekenen. ‘De Noordzee lag vol met zeemijnen onderzeeërs en oorlogsbodems dus handel via zee zou ook moeilijk zijn. Hierdoor kregen we ook zeer weinig baten van onze koloniën.’ Aldus de curator van Huis Doorn. Al met al dus een moeilijke situatie. Nederland is altijd al een land geweest dat haar bestaan te danken heeft aan de handel. Door die schaarste werd besloten om het beschikbare voedsel eerlijk te verdelen door middel van voedselbonnen. Ook werd de binnenlandse productie van goederen opgehoogd om de tekorten op te vangen. Omdat er een centrale plek moest komen om die binnenlandse goederen te verhandelen, werd er een jaarbeurs opgericht. Deze vestigt zich in Utrecht en is nu algemeen bekend.

 

Onderstaand een film met een reconstructie van vliegtuigen die om de Dom vliegen:

 

Vliegtuigen
‘Het straatbeeld veranderde ook totaal tijdens de Eerste Wereldoorlog, zo zie je in Utrecht overal soldaten in uniform lopen’, zo gaat de curator verder. Tijdens die oorlog werd ook voor het eerst gebruik gemaakt van vliegtuigen. Deze vliegtuigen verdwaalde wel eens of ze vlogen over Nederlands grondgebied op weg naar Duitsland, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. ‘Nederland was verplicht deze vliegtuigen uit de lucht te halen, dit werd gezien als neutraal.’ Het zou ook niet goed zijn als deze vliegtuigen vrij over Utrecht konden vliegen. Zo zouden ze hele belangrijke stellingswerken rond de stad Utrecht in kaart kunnen brengen. ‘Er waren soldaten op de Dom gelegerd. Vanaf de Dom heb je namelijk een prachtig uitzicht over het luchtruim.’

 

 

Neutraliteit

Vlak voordat alle ellende van de Eerste Wereldoorlog voorbij was, dreigde het mis te gaan met de neutraliteit van Nederland. Duitsland had zo goed als verloren en keizer Wilhelm II was bang dat hij gepakt zou worden voor zijn aandeel in die oorlog. Hij was één van de aanstichters van de Eerste Wereldoorlog. In een poging van zijn vervolging af te komen, vluchtte de keizer met zijn gevolg naar Nederland. Hij stopte bij de grens en vroeg asiel aan. Een zeer heikel punt, want de geallieerde macht wilde hem graag vervolgen. De Belgische vluchtelingen, slachtoffers van het oorlogsgeweld veroorzaakt door diezelfde keizer, hadden nog geen mogelijkheid om terug te keren naar België. Toch verleende wij asiel aan die keizer. Hij kwam in eerste instantie te wonen in Kasteel Amerongen en verhuisde daarna naar Huis Doorn. Huis Doorn is tegenwoordig een museum. Het huis is zoveel mogelijk in originele staat hersteld, naar de tijd dat de keizer in het huis leefde.

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.